نمایش تهرن

به گزارش خبرنگار مهر، محمود استادمحمد در این نشست درباره شیوه اجرایی آثار خود گفت: "کوشش می‌کنم درگیر شیوه نشوم و به همین خاطر هیچ نمایشی ندارم که شبیه به دیگر آثارم باشد. به عنوان مثال "آسید کاظم" ربطی به "شب بیست و نهم" ندارد و "خونیان و خوزیان" نیز شبیه دیگر کارهایم نیست. "دقیانوس" تنها کاری است که بر اساس یک قصه قرآنی نوشتم که پیش از انقلاب چاپ شد."

کارگردان "تهرن" افزود: "آخرین کارم که "دیوان تئاترال" نام داشت، اثری موزیکال بود که به همراه موسیقی و فانتزی روی صحنه رفت و این دو عنصر در هیچکدام از کارهای قبلی ام به این صورت حضور نداشتند. در "تهرن" مسئله مشروطه به عنوان پدیده تاریخی نه سیاسی برایم مهم بود و آن را با بن‌مایه‌ای مستند در تلفیق با فضایی افسانه‌ای نشان دادم."

وی درباره این تلفیق گفت: "مسئله "تهرن" و آنچه به عنوان باد جن وجود دارد مسئله‌ای دراماتیک است که پتانسیل نمایشی دارد. تلفیق تهرن و حادثه تاریخی مشروطه خیلی خوب جواب داد. در آئین زار کسی که باد جن کافر بر او سوار می‌شود "تهرن" است، یعنی او را از اجتماع بیرون می‌کنند و به غل و زنجیر می‌کشند تا بمیرد."

این کارگردان تئاتر ادامه داد: "من یک مشروطه‌خواه را محکوم به عقوبت پرومته‌وار تهرنی نشان دادم که موضوعی مهم برایم بود. البته شخص مشروطه خواه تهرن نشد، اما کسانی که در حلقه ارتباط با وی قرار گرفتند محکوم به تهرن شدند. مشروطه عقیم ماند و پهلوی مشروطه را تهرن کرد. آنچه من در بطن این نمایشنامه به آن دلبستگی زیادی دارم تهرن شدن مشروطه است."

استادمحمد گفت: "در برهه‌ای از زمان مردم خود را از زیر بار سلطنت مستبد و بدون هویت بیرون کشیدند و مشروطه را به دست آوردند و بهای آن را نیز پرداختند. اما رضا شاه با نداشتن شناخت کافی مشروطه را انکار کرد. انکاری که باعث از بین رفتن زحمات افرادی چون ستارخان و باقرخان و نظیر آنها بود. این تهرن شدن برایم بسیار مهم بود و می‌خواستم در نمایش به آن اشاره کنم."

وی درباره استفاده سیاستمداران مستبد دوره قاجار و پهلوی از خرافات و نگاه نمایش "تهرن" به آن یادآور شد: "این به عنوان یک نگاه استعاری در بافت نمایش مورد استفاده قرار گرفته است. اما واقعیت برای من در حد این استعاره نبوده است. وقتی پهلوی قدرت داشت نمی‌شد حتی سالگرد پیروزی مشروطه را به زبان آورد. ما به عنوان اهل فرهنگ و هنر پروا داشتیم که نام مشروطه را به زبان نیاوریم. اینجا این مطرود شدن مشروطه زخم قدیمی من بود که خواستم تا حدودی التیام پیدا کند."

اصغر همت بازیگر نقش ملک دیوان در نمایش "تهرن" درباره موضوع نمایش گفت: "اولین باری که متن را خواندم آنچه در نمایشنامه نامه توسط شخصیت‌ها گفته می‌شد ذهنم را مشغول نکرد، بلکه تقابل جهل و خرافه با روشنفکری بود که جلب توجه کرد. خوب که دقت کنید در طول تاریخ از اسطوره‌ای نظیر پرومته گرفته تا قرون وسطی تهرن‌ها وضعیت نامناسب‌تر داشتند. شاید چیزهایی که من اشاره می‌کنم در ناخودآگاه جمعی نمایش "تهرن" برای استادمحمد اتفاق افتاده باشد."

وی افزود: "من تنها به مقوله زار یا مشروطه یا ملک دیوان توجه نکردم، بلکه برایم بسیار مهم است در کاری حضور داشته باشم که حرفی کلی را می‌خواهد به مخاطب منتقل کند. تهرن شدن‌ها تمامی ندارد و در مقاطع زمانی مختلف حکم اقلیت را پیدا می‌کنند. هنرمندانی که در برابر استالین بلند شدند و همچنین مشروطه‌خواهان ما و نظایر آنها بحق بودند ولی در اقلیت قرار گرفتند."

هدا ناصح بازیگر نقش خورشید در نمایش "تهرن" نیز درباره موضوع نمایش و نحوه ارتباط برقرار کردن با آن گفت: "من یک هفته قبل از اجرا به گروه ملحق شدم و به همین خاطر متن را سه روزه حفظ کردم تا به سرعت خود را به دیگر بازیگران گروه برسانم. دیالوگ‌های نمایش فاخر بود و من باید نقش دختر ناصرالدین شاه را بازی می‌کردم که از سن من نیز بالاتر بود. سعی کردم در کلیت شخصیت قرار بگیرم. به همین خاطر شروع به خواندن کتاب‌هایی درباره مشروطه و زمان قاجار کردم."

وی ادامه داد: "بعد از شب دوم اجرا که به خانه بازگشتم به صورت اتفاقی شاهد سریال تلویزیونی "امیر کبیر" بودم که با راهنمایی محمود استادمحمد شب‌های دیگر بخش‌هایی از سریال را که می‌توانست به من کمک کند می‌دیدم تا فضای مورد نظر نقشم را پیدا و آن را تقویت کنم. به همین خاطر اول به شخصیت خورشید رسیدم و بعد از آن به اتفاقاتی که پیرامون وی رخ داده پرداختم."